Една необична и сè уште неразјаснета медицинска состојба на Меѓународната вселенска станица повторно потсети дека човечкото тело и понатаму претставува голема непознаница кога станува збор за долготраен престој во вселената. Американскиот астронаут Мајк Финке откри дека лекарите и по неколку месеци анализи не успеале да утврдат зошто ненадејно ја изгубил способноста за говор додека престојувал во орбитата.
Астронаутот Мајк Финке по враќањето на Земјата од мисијата Crew-11. Заслуга: NASA/AP
Инцидентот се случил на 7 јануари 2026 година, додека Финке бил на Меѓународната вселенска станица и се подготвувал за вселенска прошетка планирана за следниот ден. Според неговото сведоштво, тој вечерал со останатите членови на екипажот кога одеднаш почувствувал дека нешто не е во ред. Не чувствувал болка, не се гушел и не покажувал класични симптоми на срцев удар, но едноставно не можел да зборува.
Ситуацијата се развила неверојатно брзо. Финке подоцна изјавил дека сè се случило „како молња“. Неговите колеги веднаш забележале дека е во неволја и за само неколку секунди целиот екипаж започнал итна реакција. Контактирани биле медицинските тимови на Земјата, а астронаутите на станицата веднаш започнале со прегледи и следење на неговата состојба.
Епизодата траела околу дваесет минути. По тоа, Финке повторно се чувствувал нормално и до денес нема повторување на симптомите. Сепак, токму тоа ја прави ситуацијата уште помистериозна. Лекарите успеале да исклучат срцев удар, но засега не можат да дадат конечен одговор што точно се случило.
Можно е состојбата да е поврзана со долготрајниот престој во бестежинска состојба. Финке во тој момент веќе поминал околу пет и пол месеци во орбитата, а зад себе имал вкупно 549 дена поминати во вселената во текот на кариерата. Научниците одамна знаат дека микрогравитацијата влијае врз човечкото тело на повеќе начини: променет проток на крв, губење на коскена маса, слабеење на мускулите и промени во нервниот систем. Но, вакви ненадејни невролошки симптоми остануваат исклучително ретки и слабо разбрани.
Во текот на инцидентот, астронаутите ја користеле ултразвучната опрема што се наоѓа на Меѓународната вселенска станица за дополнителни проверки. По враќањето на Земјата, Финке бил подложен на бројни медицински тестови и анализи. НАСА сега ги разгледува и медицинските податоци од претходни мисии за да утврди дали слични случаи можеби се случиле и порано, но не биле доволно забележани или документирани.
Поради инцидентот била откажана планираната вселенска прошетка, која требало да биде десетта во кариерата на Финке. Настанот исто така довел до предвремено враќање на екипажот на Земјата. Капсулата Dragon на компанијата SpaceX ги вратила астронаутите на 15 јануари, повеќе од еден месец порано од првично планираното.
Екипажот на Crew-11 во капсулата Dragon непосредно по слетувањето. Заслуга: NASA/AP
Финке подоцна признал дека чувствувал вина што неговата состојба влијаела врз мисијата и врз останатите членови на екипажот. Сепак, неговите колеги и раководството на НАСА му порачале дека никој не го смета одговорен за случувањата. Новиот администратор на НАСА, Џаред Ајзакман, дури му рекол да престане да се извинува бидејќи проблемот не бил предизвикан од негова грешка, туку едноставно од непредвидливите услови на живот во вселената.
Овој случај уште еднаш покажува дека и покрај децениите истражување, вселената и понатаму претставува средина полна со медицински ризици и непознати фактори. Со идните мисии кон Месечината и Марс, разбирањето на ваквите здравствени проблеми ќе стане уште поважно. Долгите патувања далеку од Земјата ќе бараат астронаутите да бидат подготвени за ситуации во кои брза медицинска евакуација нема да биде можна.
И покрај сè, Финке останува оптимист. Искусниот астронаут не ја губи надежта дека еден ден повторно ќе се врати во вселената, иако мистеријата околу неговата ненадејна загуба на говор сè уште останува нерешена.
