Во космосот ретко нешто навистина може да ги изненади астрономите. Но токму тоа се случи со едно мало, на прв поглед тивко небесно тело оддалечено само 731 светлосна година од Земјата. Околу белото џуџе со ознака RXJ0528+2838 е откриена светлечка структура во облик на лак, налик на виножито кое свети во вселенската темнина. Овој таканаречен ударен бран или bow shock претставува вистинска мистерија, бидејќи според сегашните теории, таму едноставно не би требало да постои.
Невообичаениот ударен бран околу белото џуџе RXJ0528+2838 снимен со помош на ESO инструменти. Шарените нијанси откриваат присуство на јонизиран водород, кислород и азот.
Белите џуџиња се последната фаза од животот на ѕвезди слични на нашето Сонце. Кога ќе го потрошат нуклеарното гориво, тие ги оттурнуваат надворешните слоеви, додека јадрото колабира во исклучително густ остаток со маса споредлива со Сонцето, но со големина приближна на Земјата. Овие ѕвезди повеќе не вршат нуклеарна фузија и постепено се ладат милијарди години.
Во бинарни системи, белото џуџе често „краде“ материјал од својата придружна ѕвезда. Тој материјал најчесто формира акреционен диск околу белото џуџе. Од вакви дискови може да произлезат силни изливи на материја кои, при судир со меѓуѕвездената средина, создаваат ударни бранови. Такви структури веќе се познати во астрономијата. Но RXJ0528+2838 го нарушува ова правило.
Иако има придружна ѕвезда со мала маса, кај овој систем не е забележан акреционен диск. Сепак, околу него постои јасно изразен и релативно голем ударен бран. Анализата на светлината покажува дека структурата содржи јонизиран водород, кислород и азот, што укажува на долготраен и континуиран излив на материја кој трае приближно илјада години. Тоа не наликува на краткотрајна експлозивна појава како нова или термонуклеарна ерупција.
Научниците претпоставуваат дека клучната улога можеби ја игра исклучително силното магнетно поле на белото џуџе. Наместо материјалот да формира диск, магнетните линии можат да го насочуваат гасот директно кон површината на ѕвездата. Таквиот процес би можел да создаде стабилен одлив на честички во околниот простор, доволен за да формира впечатлив ударен бран.
Ова откритие е важно бидејќи ја предизвикува стандардната слика за тоа како материјата се движи и комуницира во екстремни бинарни системи. Доколку се потврди нов механизам на создавање изливи без акреционен диск, тоа ќе има пошироки последици за разбирањето на еволуцијата на двојните ѕвезди.
За астрономи, ова е уште еден потсетник дека универзумот сè уште крие изненадувања. Дури и објекти кои изгледаат „мирни“ и добро разбрани можат да покажат неочекувани феномени. RXJ0528+2838 можеби е мало и далечно тело, но неговото космичко виножито отвора големи прашања за физиката на ѕвездените остатоци и моќта на магнетните полиња во вселената.
Скопско астрономско друштво
