Најголемата планета во Сончевиот систем повторно ги изненадува научниците. Иако физички не се намалил, Јупитер сега има попрецизно измерени димензии – и тие се малку поразлични од досегашните проценки. Новите анализи покажуваат дека планетата е неколку километри помала и порамна отколку што се сметало со децении.
Според најновите податоци, екваторијалниот полупречник на Јупитер изнесува 71.488 километри, додека растојанието од центарот до северниот пол е 66.842 километри. Тоа значи дека планетата е околу 4 километри потесна на екваторот и околу 12 километри „порамна“ на половите во однос на претходните мерења. Иако овие разлики изгледаат мали, тие имаат значително влијание врз моделите што ја опишуваат внатрешната структура на гасниот џин.
Јупитер снимен од мисијата Јунона. Заслуги: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Prateek Sarpal, CC NC SA
Долги години нашите проценки за големината и обликот на Јупитер се темелеа на податоци од мисиите Voyager program и Pioneer program од 1970-тите години. Тие користеа техника наречена радио-окултација. Кога вселенските летала испраќаа радио-сигнали кон Земјата од зад планетата, густата атмосфера на Јупитер ги прекршуваше тие сигнали. Анализирајќи го степенот на прекршување, научниците можеа да ја проценат големината на планетата.
Проблемот беше што тогаш имаше само шест вакви мерења. Тоа беше доволно за добра проценка, но не и за висока прецизност.
Ситуацијата значително се подобри со мисијата Juno, која орбитира околу Јупитер од 2016 година. Во 2021 година, орбитата на леталото беше променета така што од перспектива на Земјата минуваше зад планетата. Ова овозможи редовни и многу попрецизни радио-окултациски мерења, дополнително подобрени со современи техники за обработка на податоци.
Со следење на начинот на кој радио-сигналите се искривуваат при минување низ атмосферата, научниците создадоа детални мапи на температурата и густината. Така се доби најјасната слика досега за вистинската големина и облик на планетата.
Споредба меѓу претходните и новите мерења на димензиите на Јупитер. Заслуги: Weizmann Institute of Science
Дополнителен фактор што претходно не бил целосно земен предвид се моќните ветрови што дуваат низ атмосферата на Јупитер. Планетата ротира исклучително брзо, едно завртување трае околу 10 часа, што создава силно изразено екваторијално испакнување и динамични атмосферски појаси. Денес, благодарение на новите истражувања на тие ветрови, научниците можат попрецизно да ги вклучат нивните ефекти во пресметките.
Иако разликата од неколку километри може да изгледа занемарлива во споредба со вкупниот радиус од над 70 илјади километри, токму ваквата прецизност е клучна за разбирање на внатрешната структура на гасните џинови. Подобрените модели помагаат да се утврди како е распределена масата во внатрешноста, колку е големо јадрото и како се одвиваат процесите длабоко под облаците.
Овие резултати не се важни само за Јупитер. Тие претставуваат референтна точка за проучување на бројните гасни џинови што се откриваат околу други ѕвезди. Колку попрецизно го разбираме најголемиот член на нашиот планетарен систем, толку подобро можеме да ги разбереме и далечните светови во други системи.
Јупитер можеби не се намалил навистина, но нашето знаење за него станува сè поголемо и попрецизно.
Скопско астрономско друштво
